İzafiİ borclanma nədir və niyə vacibdir?

Maliyyə qərarları verərkən borclanma bəzən zərurət, bəzən isə inkişaf üçün imkan yaradır. Mənzil almaq, biznes qurmaq, təhsil xərclərini qarşılamaq və ya gündəlik ehtiyacları maliyyələşdirmək üçün kreditlər mühüm alət ola bilər. Lakin borclanma gəlir və ödəmə imkanları ilə balanslaşdırılmadıqda “izafi borclanma” riski yaranır.
Məhz buna görə müasir bankçılıqda təkcə kredit vermək deyil, məsuliyyətli borclanma mədəniyyəti formalaşdırmaq da vacib yanaşmalardan hesab olunur.

İZAFİ BORCLANMA NƏDİR?
İzafi borclanma şəxsin və ya sahibkarın gəlir imkanlarını aşan həcmdə kredit və ya borc öhdəliyi götürməsi nəticəsində yaranan maliyyə yüküdür.
Sadə desək, aylıq gəlirin əhəmiyyətli hissəsi kredit ödənişlərinə yönəlirsə və bu, gündəlik maliyyə sabitliyini risk altına qoyursa, burada izafi borclanma riski formalaşır.
Beynəlxalq maliyyə yanaşmalarında bu risk çox vaxt gəlirlə borc yükünün nisbəti və ya borc yükü göstəriciləri ilə qiymətləndirilir. Bir çox maliyyə yanaşmalarında aylıq gəlirin müəyyən hissəsindən yuxarı borc öhdəlikləri risk siqnalı kimi qiymətləndirilir. 

İZAFİ BORCLANMA NECƏ YARANIR?
Bu vəziyyət adətən aşağıdakı səbəblərdən formalaşır:
•    Gəlirə uyğun olmayan kredit öhdəlikləri
Maliyyə imkanlarından artıq kredit götürmək.
•    Paralel borclanmalar
Bir neçə kredit, kredit kartı və taksit öhdəliyinin eyni vaxtda yığılması.
•    Borcu borcla bağlama vərdişi
Mövcud krediti ödəmək üçün yeni kredit cəlb etmək.
•    Maliyyə planlamasının zəif olması
Büdcə idarəçiliyinin olmaması və gözlənilməz xərclərə hazırlıqsızlıq.
•    Gəlirin azalması və ya risk faktorları
İş dəyişikliyi, gəlirin azalması və digər fors-major hallar.

İZAFİ BORCLANMA NİYƏ RİSKLİDİR?
İzafi borclanma təkcə aylıq ödəniş yükü deyil, daha geniş maliyyə riskidir.
Bu hal:
•    Ödəniş intizamını poza bilər
•    Kredit tarixçəsinə mənfi təsir göstərə bilər
•    Yeni maliyyələşmə imkanlarını məhdudlaşdıra bilər
•    Şəxsi büdcədə dayanıqlılığı azalda bilər
•    Uzunmüddətli maliyyə stressinə səbəb ola bilər
Borc yükünün idarəolunmaz səviyyəyə çatması həm müştəri, həm də maliyyə sistemi üçün risk hesab olunur. Bu səbəbdən məsuliyyətli kreditləşmə yanaşmaları dünya üzrə ön plana çıxır. 

Kreditin maksimum həcminin arxasındakı fəlsəfə nədir?
Bəzən müştərilər düşünür ki, niyə daha yüksək məbləğdə kredit təklif olunmur. Əslində burada məqsəd məhdudiyyət deyil, müştərinin maliyyə dayanıqlığını qorumaqdır.
Kredit məbləğinin müəyyən edilməsində əsas prinsip:
“Verilə bilən maksimum kredit” deyil, “Rahat qaytarıla bilən kredit” yanaşmasıdır.

BU YANAŞMA AŞAĞIDAKI FƏLSƏFƏYƏ SÖYKƏNİR
•    Müştərini izafi borclanmadan qorumaq
Kreditin məqsədi maliyyə yükü yaratmaq deyil, ehtiyacı düzgün maliyyələşdirməkdir.
•    Ödəmə qabiliyyətinə uyğun borclanma
Müştərinin gəliri, xərcləri və mövcud öhdəlikləri nəzərə alınır.
•    Uzunmüddətli maliyyə sağlamlığı
Bu gün verilən kredit sabah maliyyə çətinliyinə çevrilməməlidir.
•    Məsuliyyətli bankçılıq prinsipi
Bank üçün düzgün kredit portfeli, müştəri üçün sağlam borclanma balansı.

Bu yanaşmada BGN əmsalı, borc yükü göstəriciləri, kredit tarixçəsi və digər risk indikatorları mühüm rol oynayır.

İzafi borclanmanın qarşısını necə almaq olar?
1. Borclanmazdan əvvəl büdcənizi analiz edin
Aylıq gəlir və sabit xərcləri hesablayın.
2. Kredit ödənişinin gəlirdə payını qiymətləndirin
Ödənişlər gəlirin rahat idarə oluna bilən hissəsində qalmalıdır.
3. Paralel öhdəlikləri minimum saxlayın
Bir neçə kredit eyni anda borc yükünü artıra bilər.
4. Ehtiyat fondu formalaşdırın
Gözlənilməz hallar üçün maliyyə yastığı vacibdir.
5. Kredit qərarını yalnız bu gün üçün verməyin
Gələcək maliyyə dayanıqlığını da düşünün.